Trong những năm gần đây, xu hướng đổi mới phương pháp giảng dạy cho trẻ mầm non tại Việt Nam đang nhận được sự quan tâm lớn từ các bậc phụ huynh và giới chuyên môn. Giữa hàng loạt các mô hình tiên tiến, cái tên Montessori luôn đứng đầu trong danh sách tìm kiếm của cha mẹ khi chọn trường cho con.
Cập nhật từ những nguồn tin mới về xu hướng học đường, việc thấu hiểu bản chất của các mô hình học tập quốc tế đang trở thành một phần không thể thiếu của các gia đình hiện đại. Vậy cụ thể hệ Montessori là gì? Tại sao phương pháp này lại có sức hút mạnh mẽ và có khả năng thay đổi hoàn toàn tư duy của một đứa trẻ so với mô hình truyền thống? Bài viết dưới đây sẽ mang đến một cái nhìn toàn diện và mới mẻ nhất về triết lý giáo dục đặc biệt này.
Bản chất của hệ Montessori là gì?
Để hiểu một cách chính xác hệ Montessori là gì, chúng ta cần quay ngược thời gian trở về đầu thế kỷ 20. Đây là phương pháp sư phạm được nghiên cứu và phát triển bởi Tiến sĩ, nhà giáo dục người Ý – Maria Montessori (1870–1952). Phương pháp này được xây dựng dựa trên các nghiên cứu khoa học thực nghiệm về quá trình phát triển tâm sinh lý của trẻ em từ lúc mới sinh ra cho đến khi trưởng thành.
Triết lý cốt lõi của giáo dục Montessori được gói gọn trong câu châm ngôn kinh điển: “Hãy giúp con để con tự làm” (Help me do it myself). Khác với các lớp học truyền thống – nơi giáo viên là trung tâm, áp đặt kiến thức và chấm điểm số – lớp học Montessori đặt trẻ em vào vị trí trung tâm của mọi hoạt động.
Trong không gian này, trẻ không bị ép buộc phải ngồi im một chỗ để nghe giảng bài. Thay vào đó, các em được tự do lựa chọn hoạt động, chủ đề học tập mà mình yêu thích và tự khám phá kiến thức thông qua các giáo cụ trực quan được thiết kế đặc biệt. Giáo viên lúc này không còn đóng vai trò “người dạy” mà chuyển sang vai trò “người quan sát” và hướng dẫn, chỉ can thiệp khi đứa trẻ thực sự cần sự trợ giúp.
5 Lĩnh vực góc học tập cốt lõi trong phương pháp Montessori
Một lớp học đúng chuẩn của hệ Montessori là gì? Đó là một không gian mở được sắp xếp khoa học, chia thành 5 góc lĩnh vực rõ rệt nhằm phát triển toàn diện các giác quan và kỹ năng tư duy của trẻ:
Thực hành cuộc sống (Practical Life)
Đây là góc học tập gần gũi nhất, giúp trẻ rèn luyện các kỹ năng tự phục vụ bản thân và chăm sóc môi trường xung quanh. Các bài học bao gồm: cách thắt dây giày, cài khuy áo, rót nước, quét nhà, lau bàn, tưới cây, cho cá ăn… Những hoạt động này chính là nền tảng giúp trẻ xây dựng tính tự lập, sự kiên nhẫn, khả năng phối hợp tay – mắt và sự khéo léo của các nhóm cơ nhỏ.
Giáo dục giác quan (Sensorial)
Trẻ nhỏ khám phá thế giới phần lớn thông qua các giác quan. Góc giác quan cung cấp các bộ giáo cụ giúp trẻ phân biệt, phân loại và gọi tên các thuộc tính của sự vật như: hình dạng, kích thước, màu sắc, trọng lượng, âm thanh, mùi vị và nhiệt độ. Việc học thông qua xúc giác giúp các khái niệm trừu tượng trở nên cụ thể và dễ hiểu hơn đối với tư duy non nớt của trẻ.
Ngôn ngữ (Language)
Phương pháp Montessori kích thích tư duy ngôn ngữ của trẻ bằng cách tiếp cận tự nhiên thông qua các giáo cụ như chữ cái bằng giấy nhám, hộp đồ vật, thẻ ba phần. Trẻ được học cách nhận biết âm (Phonics) trước khi học viết chữ, sau đó mới chuyển sang kỹ năng đọc. Quy trình đi từ nghe – nói đến viết rồi mới đến đọc giúp trẻ phát triển ngôn ngữ một cách chủ động, không bị áp lực học vẹt.
Toán học (Mathematics)
Toán học trong lớp học Montessori không phải là những con số khô khan trên trang giấy, mà là những hạt chuỗi, những thanh gỗ có màu sắc và kích thước rõ ràng để trẻ có thể cầm, nắm và đếm được. Trẻ được làm quen với các khái niệm về lượng, số từ 1 đến 10, hệ thống thập phân (hàng đơn vị, hàng chục, hàng trăm, hàng nghìn) và các phép tính cơ bản một cách vô cùng trực quan và hứng thú.
Văn hóa (Culture) – Bao gồm Lịch sử, Địa lý, Khoa học
Góc văn hóa mở ra một thế giới quan rộng lớn cho trẻ. Các em được học về các châu lục thông qua bản đồ ghép hình, tìm hiểu về các nền văn hóa, vòng đời của động thực vật, các hiện tượng tự nhiên như núi lửa, hệ mặt trời… Mục tiêu là nuôi dưỡng trong trẻ lòng trắc ẩn, tình yêu thiên nhiên và sự tôn trọng đối với sự khác biệt văn hóa trên toàn cầu.
Những nguyên tắc vàng làm nên sự khác biệt của hệ Montessori
Sở dĩ hệ Montessori là gì luôn là câu hỏi được thảo luận sôi nổi trên các diễn đàn làm cha mẹ là bởi mô hình này sở hữu những nguyên tắc vận hành vô cùng độc đáo, tạo nên một môi trường phát triển lý tưởng:
-
Tôn trọng quyền tự do của trẻ trong giới hạn: Trẻ được tự do lựa chọn giáo cụ, tự do chọn vị trí ngồi (tại bàn hoặc trên thảm), tự do di chuyển trong lớp học và học theo tốc độ của riêng mình. Tuy nhiên, tự do phải nằm trong giới hạn kỷ luật: không làm ồn ảnh hưởng đến bạn khác, chơi xong phải cất giáo cụ về đúng vị trí cũ trên kệ.
-
Trộn lẫn lứa tuổi trong cùng một lớp học: Thông thường, một lớp học Montessori sẽ bao gồm các nhóm tuổi trộn lẫn (ví dụ từ 3 đến 6 tuổi). Điều này tạo ra một xã hội thu nhỏ tuyệt vời, nơi các bạn nhỏ quan sát và học hỏi từ các anh chị lớn, còn các anh chị lớn học cách nhường nhịn, hướng dẫn và chăm sóc các em nhỏ hơn.
-
Môi trường được chuẩn bị sẵn sàng: Mọi đồ đạc, bàn ghế, giáo cụ trong lớp học đều được thiết kế tỉ mỉ bằng gỗ hoặc chất liệu tự nhiên, có kích thước vừa vặn với tầm vóc của trẻ. Các kệ đồ chơi luôn được sắp xếp ngăn nắp từ trái qua phải, từ dễ đến khó để kích thích tính trật tự trong não bộ của trẻ.
-
Không dùng phần thưởng hay hình phạt: Phương pháp này không ủng hộ việc khen ngợi quá đà bằng bánh kẹo, điểm số hay phạt đứng góc. Phần thưởng lớn nhất của trẻ chính là cảm giác tự hào và hạnh phúc khi tự mình hoàn thành một nhiệm vụ khó khăn.
Lợi ích vượt trội khi cho con theo học hệ Montessori
Khi cho con tham gia vào một môi trường giáo dục Montessori chuẩn mực, phụ huynh sẽ dễ dàng nhận thấy những thay đổi tích cực trong hành vi và tư duy của con chỉ sau một thời gian ngắn:
-
Tính tự lập cao: Trẻ có thể tự ăn uống, tự mặc quần áo, tự dọn dẹp đồ chơi và chủ động giúp đỡ bố mẹ việc nhà mà không cần ai phải thúc giục.
-
Khả năng tập trung sâu: Nhờ việc được tự do lựa chọn hoạt động theo sở thích, trẻ có thể ngồi hàng giờ đồng hồ để say sưa khám phá một bộ giáo cụ mà không bị phân tâm bởi môi trường xung quanh.
-
Tư duy logic và giải quyết vấn đề: Các giáo cụ Montessori đều có tính năng “tự sửa sai” (Control of Error). Khi làm sai, giáo cụ sẽ không khớp hoặc không hoàn thành, trẻ phải tự nhìn nhận, tư duy và tìm cách sửa chữa mà không cần giáo viên chỉ ra lỗi sai.
-
Phát triển trí thông minh cảm xúc (EQ): Việc tương tác trong lớp học đa độ tuổi giúp trẻ học cách chia sẻ, thấu hiểu, kiểm soát cảm xúc cá nhân và giải quyết các xung đột với bạn bè một cách hòa bình.
Kết luận
Hiểu được hệ Montessori là gì sẽ giúp các bậc phụ huynh có một cái nhìn cởi mở và khoa học hơn trong hành trình nuôi dạy con cái. Đây không chỉ đơn thuần là một phương pháp dạy học, mà là một triết lý sống tôn trọng bản ngã tự nhiên của trẻ em, giúp nuôi dưỡng những đứa trẻ tự tin, tự lập, giàu lòng nhân ái và luôn tràn đầy niềm đam mê học hỏi suốt đời. Đầu tư cho con một môi trường giáo dục đúng đắn ngay từ những năm tháng đầu đời chính là bệ phóng vững chắc nhất cho tương lai của các con.
Nguồn: Sưu tầm